Дэлхийн Эдийн Засгийн Форумаас гаргасан “Дэлхийн эрсдэлийн тайлан 2026”-д урт хугацааны хамгийн ноцтой эрсдэлүүдийн нэгээр байгаль орчны асуудал, тэр дундаа цаг уурын эрс тэс үзэгдлийг нэрлэжээ. Монгол Улсын хувьд нийт газар нутгийн 70 хувь нь цөлжилтөд өртөөд байгаа энэ үед уг асуудал нь зөвхөн анхааруулга төдий биш юм. Энэ нь бидний өдөр тутмын амьдрал, уламжлалт хэв маяг, эдийн засагт шууд заналхийлж буй бодит аюул болоод байна.
Өнөөдөр дэлхий даяар цаг уурын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй ган, зуд, үер зэрэг байгалийн гамшигт үзэгдлүүдийн давтамж урьд өмнө байгаагүйгээр нэмэгдэж байна. Тайланд дурдсанаар, богино хугацааны эдийн засаг, геополитикийн эрсдэлүүд өндөр байгаа хэдий ч байгаль орчны доройтол нь ирэх 10 жилийн хугацаанд хүн төрөлхтний хамгийн гол түгшүүр хэвээр байх төлөвтэй байна. Энэхүү нөхцөл байдал нь нүүдлийн мал аж ахуйд суурилсан эдийн засагтай Монголчуудын хувьд маш эмзэг сэдэв бөгөөд оршин тогтнохуйд нөлөөлж эхэллээ. Тиймээс уг асуудлыг илүү нухацтай, шинжлэх ухаанчаар хүлээн авах шаардлага тулгарч байна.
Бид эрт дээр үеэсээ уул усаа тахиж, байгаль дэлхийдээ залбирч ирсэн сайхан уламжлалтай ард түмэн. Гэвч цаг уурын эрс тэс үзэгдэл, цөлжилтийн хурдацтай тархалттай зөвхөн сүсэг бишрэл, ёслол төдийгөөр хандах нь хангалтгүй болохыг олон улсын байгууллагын тайлан сануулж байна. Одоо бид уул ус тахихын хажуугаар бэлчээр газар нутгаа хамгаалах, хөрсний доройтлыг бууруулах, усны нөөцөө зөв удирдах зэрэг дорвитой алхмуудыг хийх цаг нь болжээ. Уламжлалт арга барилаа орчин үеийн байгаль хамгааллын менежменттэй хослуулах нь зөв гарц болоод байна.
Цаг уурын эрс тэс үзэгдэл нь зөвхөн малчдын асуудал биш бөгөөд нийгэм, эдийн засгийн маш өргөн цар хүрээтэй сорилт юм. Бэлчээрийн талхагдал, цөлжилт нь хүнсний аюулгүй байдлыг алдагдуулж, хөдөө аж ахуйн салбарын орлогыг шууд бууруулах эрсдэлтэй. Үүгээр зогсохгүй, амьжиргаагаа алдсан малчдын хот руу чиглэсэн шилжилт хөдөлгөөн ихсэж, ажилгүйдэл болон дэд бүтцийн хэт ачаалал үүсэх суурь шалтгаан болдог. Мөн тайланд онцолсноор, цаг уурын эрс тэс үзэгдлүүд нь эдийн засаг, нийгмийн чухал дэд бүтцүүдийн үйл ажиллагааг доголдуулах томоохон шалтгаан болж байна.
Эцэст нь хэлэхэд, газар нутгийнхаа 70 хувийг цөлжилтөд алдаад буй бидний хувьд уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг зөвхөн уламжлалаа дагаад суух биш, бодит үйлдэл хийх шаардлагатай болоод байна. Байгаль хамгааллын оновчтой шийдлүүдийг төрийн бодлогоор дэмжиж, иргэн бүрийн оролцоог хангах нь Монгол Улсын тогтвортой хөгжил, үндэсний аюулгүй байдлын суурь баталгаа болно.
